In het kort
Wat je ziet, is vaak niet alles: veel mensen houden hun AI-gebruik voor zich. Begin daarom bij de leidinggevenden. Laat hen AI zichtbaar gebruiken en afspreken wat mag, zodat het hele team kan leren van wat de enthousiastelingen ontdekken.
Wat je ziet, is vaak niet alles. In een wereldwijde studie van de Universiteit van Melbourne en KPMG zegt meer dan de helft van de werknemers dat ze al eens verzwegen dat ze AI gebruikten en AI-werk als hun eigen werk voorstelden. Ook België deed mee. In dezelfde studie zegt 44 procent dat ze AI al gebruikten op een manier die tegen de regels van hun werkgever ingaat. Wat niemand ziet, kan een collega niet overnemen en kan niemand bijsturen.
Wie AI gebruikt, houdt het liever voor zich
Wie hulp krijgt van AI, loopt het risico strenger beoordeeld te worden. Onderzoekers van Duke University deden daar vier experimenten over met samen ruim 4.400 deelnemers. In het eerste experiment verwachtten deelnemers dat anderen hen luier en minder bekwaam zouden vinden als ze AI gebruikten. Ze zouden een AI-tool ook minder snel aan hun leidinggevende melden dan een ander hulpmiddel. In een tweede experiment oordeelden anderen ook zo: ze vonden iemand die hulp kreeg van AI luier en minder bekwaam dan iemand met hulp uit een andere bron. Bij beoordelaars die zelf minstens wekelijks AI gebruiken, was dat verschil in luiheid niet meer aantoonbaar.
Dat kost de organisatie iets. Iedereen werkt dan op zijn eigen eiland met zijn eigen assistent. Mensen werken zelf sneller, maar het bedrijf vangt die winst niet op.
Medewerkers kijken naar wat hun leidinggevende doet
Hoe medewerkers naar AI kijken, hangt samen met wat hun leiding doet. In een enquête van BCG keken medewerkers zonder leidinggevende functie positiever naar generatieve AI als hun leiding het sterk steunde. Het deel dat positief stond, ging dan van 15 naar 55 procent. Maar amper een kwart van hen zegt die steun te krijgen.
De Work Trend Index van Microsoft wijst dezelfde kant uit. Van de meest gevorderde AI-gebruikers zegt 85 procent dat hun leidinggevende AI openlijk gebruikt. Bij de andere gebruikers is dat 64 procent. Beide cijfers komen uit een enquête. Ze tonen een verband maar geen oorzaak.
Het onderzoek van Stanford naar 51 geslaagde AI-projecten bevat een voorbeeld. In een halfgeleiderbedrijf gingen Engineering en IT snel mee, maar Juridische zaken en HR bleven achter. Het bedrijf gaf daarom elke afdeling eigen AI-champions. Toen dat niet volstond, maakte de AI-verantwoordelijke via de CEO van AI-gebruik een bedrijfsdoelstelling. Volgens de onderzoekers brak de koppeling aan doelstellingen en bonussen de weerstand.
Wat een collega bouwt, hoort bij het hele team
Afdelingen gaan vooruit als er iemand is die het zelf wil uitzoeken. Die mensen heb je nodig. Bouwt een collega een agent voor zichzelf, dan draait die vaak op zijn eigen computer. Staat die computer uit, dan ligt het werk stil. Zet zijn werk dus op een plek waar het hele team erbij kan. Laat ook iemand die de tools en de afspraken kent kiezen welke ideeën je voor iedereen uitwerkt.
Spreek eerst af waar je naartoe wil en hoe je erover praat
AI ligt gevoelig. Wie als enthousiasteling aankondigt welk deel van je job wegvalt, schept geen klimaat waarin mensen graag bijleren.
Spreek daarom eerst af waar je als organisatie met AI naartoe wil. Kies daarna de toon waarop je erover praat en hou die vol. Pas dan kijk je hoe ver elke groep moet gaan. Voor sommige groepen volstaat een basis.
Vraagt een organisatie ons een AI-opleiding, dan plannen we daarom eerst een gesprek. Daarin bekijken we hoe ver de organisatie al staat en wat ze wil.
Waar je kan beginnen
- Spreek met de directie af waar je met AI naartoe wil. Leg ook vast welke tool mag en welke gegevens er nooit in mogen.
- Vraag daarna enkele leidinggevenden om in hun teamoverleg te tonen waarvoor ze AI gebruiken. Laat dan in elk team de collega's die het al gebruiken een voorbeeld uit hun eigen werk geven.
Bronnen: Trust, attitudes and use of artificial intelligence: a global study 2025, University of Melbourne en KPMG, april 2025. Evidence of a social evaluation penalty for using AI, Reif, Larrick en Soll, PNAS, mei 2025. AI at Work 2025: Momentum Builds, but Gaps Remain, BCG, juni 2025. Work Trend Index 2026, Microsoft, mei 2026. The Enterprise AI Playbook, Stanford Digital Economy Lab, april 2026.